« Για το Lord of the Flies του William Golding | Main | 44 »
June 22, 2006
Το λάθος στην ανάγνωση του Finnegans Wake
Προσπάθησα πολλές φορές κατά την διάρκεια των τελευταίων δεκαπέντε χρόνων να διαβάσω το Finnegans Wake. Όλες τις προσπάθειές μου (αγκαλιά με το Annotations to Finnegans Wake) λόγω έλλειψης χρόνου και ηρεμίας αναγκάστηκα να τις εγκαταλείψω (η σελίδα 115 είναι το μακρύτερο που έχω φτάσει...).
Το Finnegans Wake είναι πάνω από όλα ένα αστείο. Ένα περίπλοκο απίστευτα πεπλεγμένο αστείο που παίζει ο Joyce στους αναγνώστες του τόσο σαν δημιουργία όσο και σαν εκτέλεση. Αλλά παρόλες τις αποτυχίες μου στην ανάγνωση του, πιστεύω ότι κατάφερα πριν λίγα χρόνια να σπάσω το μυστικό της πλάκας του με έναν αναπάντεχω τρόπο: παίζωντας σκάκι, και διαβάζωντας το 'Mapping the mind'.
Nα σημειώσω πως δεν μου αρέσει το σκάκι. Έμαθα να παίζω όταν ήμουν 6 χρονών και δεν νομίζω να κατάφερα πότέ να ξεπεράσω το στάδιο του 6χρονου αρχάριου. Το λάθος μου; Πως αντιμετώπιζα (και αντιμετωπίζω) τις κινήσεις μια μια ξεχωριστά χωρίς όμως να έχω αίσθηση για το αν ένα σύνολο κινήσεων ή ένα pattern πάνω στην σκακιέρα είναι πλεονεκτικό ή όχι για το παιχνίδι μου.
Φαίνεται όμως πως ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν λειτουργεί έτσι. Ο εγκέφαλος γαντζώνει με μή-γραμμικό τρόπο patterns και σύνολα οντοτήτων (είτε είναι αυτά κινήσεις στο σκάκι είτε π.χ. θέσεις συμ-παικτών και αντιπάλων στο ποδόσφαιρο) και χρησιμοποιεί αυτά τα εννοποιημένα σύμβολα σαν υλικό της σκέψης. Η μια οντότητα μόνη της, απομακρυσμένη από το δεμένο της σύνολο δεν έχει καμία έννοια για τον εγκέφαλο - παρά μόνο αφαιρετικά.
Εδώ λοιπόν είναι και το λάθος στην ανάγνωση του Finnegans Wake. H ολότητα εδω, είναι οι φράσεις που απαρτίζονται από τις πεπλεγμένες λέξεις οι οποίες από μόνες τους δεν αποκρυπτογραφούν τίποτε παραπάνω από την ιδιαιτερότητά τους και το χιούμορ του Joyce. Το να προσπαθείς τελικά να αποκρυπτογραφήσεις τον Finnegans Wake διαβάζωντας μια μια τις λέξεις ισοδυναμεί λίγο με το να προσπαθείς να αποκρυπτογραφήσεις το νόημα ενός λεξικού μιας άγνωστης γλώσσας.
Αλλά πως θα μπορούσε να δεί κανείς τις φράσεις αποκομμένες από την έννοια των επι μέρους λέξεων; Πολύ απλά: Διαβάζωντας φωναχτά. Και εί δυνατόν με λίγο Ιρλανδική προφορά.
Posted by Basileios at June 22, 2006 9:40 AM
Comments
Παίζω σκάκι κ μάλιστα καλό. Έχω διαβάσει το Finnegans Wake κ συνεχίζω να πιστεύω πως ο Joyce είναι ο πιο υπερτημιμένος συγγραφέας από κτίσεως κόσμου κ όποιος ασχολείται με τα βιβλία του χάνει την ώρα του.
Posted by: Αθήναιος at June 22, 2006 12:32 PM
Αθήναιε... θα καυγαδίσουμε τώρα. Τι ήταν αυτά που είπες, δεν ντρέπεσαι;
Στα άλλα, μα φυσικά το Finnegan Wakes - και όλοι το λένε αυτό - δεν μπορεί να διαβαστεί, πόσο μάλλον να μεταφραστεί, αν δεν είσαι άγγλος ή/και ιρλανδός. Μόνο η εισαγωγή του Σωκράτη Καψάσκη στη μετάφραση του Οδυσσέα, καταδυκνύει το αδύνατον της "μεταφοράς" αυτού του έργου σε άλλη γλώσσα, πόσο μάλλον και κουλτούρας.
Το Finnegan Wakes θα παραμείνει αείποτε εντός των συνόρων της Ιρλανδίας. Κι αυτό δεν είναι ούτε ευχή, μήτε κατάρα. Μου φαίνεται πως είναι απλά ένα έργο με τόσους κώδικες που πρέπει ο ίδιος να είσαι η μετενσάρκωση του Τζέημς Τζόυς για να τους κατανοήσεις πλήρως.
ΥΓ Αθήναιε, με εκπλήσσεις κάθε φορά. Ώστε ξέρεις σκάκι; Ποιό είναι το αγαπημένο σου άνοιγμα, η Ισπανική Παρτίδα, η Νιζμοϊνδική, η Σικελική, η γαλλική ή...;
Posted by: JustAnotherGoneOff at June 22, 2006 12:59 PM
το κακο με τον Joyce είναι πως δύσκολα κρίνεται από ένα έργο. Δεν μπορώ όμως να συμφωνήσω στο ότι όποιος ασχολείται με (όλα) τα έργα του χάνει την ώρα του. Ο Οδυσσέας στο πλαίσιο της εποχής του (και όχι μόνον) είναι τεράστιο έργο. Ακαταλαβίστικο (ακόμη και αυτό) εν μέρει ίσως αλλά τεράστιο.
Παράδειγμα: Το κεφάλαιο 'Βόδια του Ήλιου' ξεδιπλώνει όλη την εξέλιξη της αγγλικής γλώσσας μέσα σε λίγες σελίδες. Δεν είναι δείγμα μικρού συγγραφέα μονο και μόνο αυτό το επίτευγμα.
Posted by: Basileios at June 22, 2006 1:05 PM
"Αθήναιε... θα καυγαδίσουμε τώρα. Τι ήταν αυτά που είπες, δεν ντρέπεσαι;"
ΛΟΛ Με αυτά που είπες επιβεβαίωσες την άποψή μου για τον Τζόϋς. Δεν είναι λογοτεχνία αυτό. Όσον αφορά στη μεταφραση του Καψάσκη, ακόμη θυμάμαι το μπρούχαχα από τις σελίδες του " Τέταρτου" κ αυτά που άκουγε ο άνθρωπος. Κ μόνο που κάθισε να μεταφράσει αυτό το έργο, αποτελεί τιτάνιο κατόρθωμα κ βέβαια ο χαρακτηρισμός αυτός καλύπτει κ όσους έχουν διαβάσει όλον τον "Οδυσσέα".
Η πρώτη μου έξοδος στο Νετ ήταν σ'ενα μικρό yahoo group για τον " Οδυσσέα" του Τζόϋς. Τους το διέλυσα. Χαχα.
Έχω διαβάσει όλα τα βιβλία του Τζόϋς μόνο κ μόνο επειδη πιστεύω ότι δεν είμαι πιο έξυπνος απ'όσους υμνούν το έργο του κ κάτι δεν έχω πιάσει. Όμως μου τη δίνει απίστευτα κ μετά από τοσα που έχω διαβάσει δεν μου λέει τίποτε ε, κ αυτό κάτι μου λέει!
Σκάκι; Τί λέτε αγαπητέ μου στον ΕLOτζή; Έχω γράψει κ σχετικό ποστ, Variada a la mousse chocolat... :-)
Είμαι δεινός fianchettoist κ παίζω σταθερά σικελική γιατί χτυπάω την " ουρά του δράκου" με εξαιρετική χάρη, διαλύοντας τα πιόνια του αντιπάλου πάνω στη σκακιέρα...
Posted by: Αθήναιος at June 22, 2006 1:24 PM
Σικελικός Δράκος.... αγαπημένο άνοιγμα...
Posted by: JustAnotherGoneOff at June 22, 2006 1:29 PM
Όταν ήμουν νεότερος είχα τη φιλοδοξία να το μεταφράσω. Αργότερα, "αναγκάστηκα" να μεταφράσω δυο σειρές που παρατίθονταν σε ένα άλλο κείμενο. Μου πήρε τρεις μέρες.
Έτσι, εγκατέλειψα μια ακόμη φιλοδοξία...
Posted by: cyrusgeo at June 23, 2006 12:35 AM
επειδή το έχω ακούσει και από άλλους 'επαγγελματίες μεταφραστές' φαντάζομαι πως πρόκειται για το Holy Graal τους.
Πάντως έχω την εντύπωση πως υπάρχει μια γερμανική μετάφραση από τον Arno Schmidt (ο οποίος έγραφε και με παρόμοιο τρόπο - και πρόκειται για περιπτωσάρα...)
Posted by: Basileios at June 23, 2006 6:06 AM
Η σελίδα 115 πιθανώς να αποτελεί πανελλήνιο ρεκόρ.
Ο Joyce είναι όσο υπερτιμημένος είναι και ο Πικάσσο. Άλλαξε την ιστορία της λογοτεχνίας (αλλά και των συναφών τεχνών - θεάτρου και κινηματογράφου) με τρόπο οριστικό και αμετάκλητο. Αυτό, βεβαίως, δε σημαίνει οτι πρέπει να αρέσει σε όλους.
@Αθηναίος: ΑΥΤΟ είναι λογοτεχνία, αγαπητέ.
- Ο Κούντερα, στη συλλογή δοκιμίων `Πέπλος' (που διαβάζω τώρα και πολύ γουστάρω), επιχειρεί να βρεί τα ίχνη των "εσωτερικών μονολόγων" και της "συνειδησιακής ροής" του Joyce στους αντίστοιχους μονολόγους του Τολστόϊ.
- Το οτι δεν αγόρασα την σκληρόδετη, annotated έκδοση του Finnegans Wake (χωρίς την απόστροφο τελικά;), στο σπίτι του Joyce, στο Δουβλίνο, το μετανιώνω συνεχώς.
Posted by: lazopolis at June 26, 2006 12:49 PM