« 'Civilization Phaze III', Frank Zappa | Main | Περί φόβου (διαβάζωντας το It του Stephen King) »
May 12, 2006
Does Humour Belong in Music? (in Writing? in Sex? in Life?)
Έγραψα πριν δυο μέρες για τον Ζάππα και θυμήθηκα το άλμπουμ/ντοκυμαντέρ του 'Does Humour Belong in Music?'. Από τον άνθρωπο που κατ' εξοχήν έκανε χιούμορ σε όλες τις εκφράσεις της ζωής του και που έπαιρνε μόνο την μουσική του στα σοβαρά το ερώτημα είναι ίσως ρητορικό.
Tο ακόμη προηγούμενο άρθρο ήταν για τα γενέθλια του Πύντσον ενός ανθρώπου που τα έργα σφύζουν από ζωή και από χιούμορ. Ολόκληρη η ιστορία του Gravity's Raibow φαντάζει ένα αστείο, με αποδέκτες όχι μόνο τους ήρωες του έργου μα και τον αναγνώστη. Και το ίδιο λίγο πολύ ισχύει και για το Finnegans Wake, για το Moby Dick, για τα έργα του Faulkner, για τα έργα του Rushdie (να μην μιλήσω για το Infinite Jest του Wallace).
To χιούμορ, το αστείο (και όχι η πλάκα, αν και στην περίπτωση του Πυντσόν υπάρχουν καταστάσεις απόλυτης πλάκας) έχει μια περίεργη θέση τόσο στην μουσική, όσο και στο γράψιμο όσο και στην ίδια την ζωή. Η 'έννοια του χιούμορ' (sense of humour) στην ζωή είναι περίεργο πράγμα. Μαθηματικά μιλώντας το χιούμορ είναι μια καταστροφή, μια πτώση από ένα mode σκέψης σε ένα άλλο που γίνεται απότομα και χωρίς επιστροφή (ποτέ ένα αστείο δεν είναι το ίδιο με την πρώτη φορά που το άκουσες), προκαλώντας το γέλιο ή την ευχαρίστηση. Είναι ταυτόχρονα ίσως από τις πιο δύσκολες λειτουργίες της σκέψης μια που η δημιουργία του εξυπακούει πολλαπλή πρόγνωση του αποτελέσματος του σε πολλά επίπεδα (λές ένα αστείο γιατί πιστεύεις-ξέρεις πως ο άλλος θα γελάσει).
Στο γράψιμο, στην μουσική, στον έρωτα, σε όλες τις δημιουργικές εκφάνσεις του ανθρώπινου νου το χιούμορ είναι ιδιότητα ακόμη πιο δύσκολή και πολύπλοκη να την αποκτήσει και να την χειριστεί κανείς. Από εμπειρία μιλώντας είναι έυκολο να γράψει κανείς μια βαρετή ιστορία, μια μονότονη διήγηση, μα είναι εκθετικά πιο δύσκολο να πλουτίσει την ιστορία με ένα προσωπικό χιούμορ (όχι με πλάκα!) που να προκαλέσει γενικότερα το πλήθος των αναγνωστών.
Γι' αυτόν τον λόγο ακριβώς βγάζω το καπέλο στους καλλιτέχνες που μπορούν να χειρίζονται το χιούμορ με τέτοιο δημιουργικό τρόπο. Ίσως γι αυτούς να είναι εύκολο και αυτόματο να το κάνεις, αλλά στις μεγαλοφυίες του μεγέθους του Πύντσον, του Ζάππα, του George Best, του Rushdie όλα θα φαίνονται εύκολα.
Posted by Basileios at May 12, 2006 6:22 AM
Comments
Στον Zappa βλέπω σάτιρα που σπάει κόκαλα, αλλά και πολύ σουρεαλισμό. Όπως και στον κολλητό του, τον Captain Beefheart.
Στον Pynchon συμβαίνει και κάτι άλλο: πολλές φορές το χιούμορ έρχεται για να αποφορτίσει μια πολύ έντονη συναισθηματική κατάσταση, ή ένα πολύ "βαρύ" κομμάτι κειμένου.
Το να κρατάς τις ισορροπίες πηγαίνοντας αστραπιαία από το ένα άκρο στο άλλο είναι κι αυτό δείγμα μεγαλοφυίας...
Posted by: cyrusgeo at May 12, 2006 10:05 AM
Εννοείται ό,τι συμφωνω (και επαυξάνω).
Για τον Ζάππα μόνο, εκτός από την σάτιρα μπορείς να δείς ένα απίστευτα λεπτό χιούμορ μέσα στην ίδια την μουσική. Δεν είναι χιούμορ το να παίζεις τμήματα της Πετρούσκας του Τσαικόφσκυ στο μέσο του Hot Rats σαν οργανικό κομμάτι του τραγουδιού; Και δεν είναι χιούμορ να παίζεις το Μπολερό του Ραβέλ πάνω στην σκηνή;
Posted by: Basileios at May 12, 2006 10:19 AM
Πολύ, πολύ ενδιαφέρον.
Posted by: un certain plume at May 16, 2006 3:00 PM
Εγώ βρίσκω χιουμοριστική και τη μουσική του Ρενέ Ομπρί. Είναι ίσως ο τρόπος που οι ρυθμοί του εναλλάσσονται σα να κυνηγιούνται μεταξύ τους.
Posted by: mcfly at May 16, 2006 3:27 PM
Δεν μπορώ να πω πως ξέρω καλά την μουσική του Aubry. Το σχόλιο σου είναι καλό 'εναυσμα για το 'ψάξω' περισσότερο.
Posted by: Basileios at May 16, 2006 7:57 PM